RODZINA W GETCIE – cheder na papierze (odc. 9)
„ Żydowskie życie rodzinne, które zasłużenie cieszy się światową sławą,
poddawane jest w getcie ciężkiej próbie (…) wątpliwe okazuje się już istnienie
rodziny samej w sobie, utworzonej w ciasnej przestrzeni”
Peter Wertheimer – pracownik Wydziału Archiwum w getcie łódzkim.
Stanisław Różycki, współpracownik Oneg Szabat relacjonował, że „getto jest miejscem, gdzie nie ma miejsca na moralność. Więzi rodzinne i społeczne całkowicie tracą prawo bytu w walce o przetrwanie. Tu nie było miejsca na współczucie. Matki, otępione głodem i chorobami, porzucają swoje dzieci, inne, aby zapewnić rodzinie byt, wysyłają przez mury na szmugiel i żebry, tym samym skazując je na pewną śmierć”.
Na temat gett jakie utworzyli Niemcy podczas ostatniej wojny napisano już wiele. Są to zazwyczaj pozycje traktujące temat z perspektywy dziejów Zagłady społeczności żydowskiej danych miejscowościach lub też przekrojowy zarys historii żydowskich dzielnic mieszkaniowych. Czasem pojawiały się różne artykuły poruszające zagadnienie życia osobistego, w tym rodzinnego. Jednak dotychczas nie powstało się gruntowne opracowanie poruszające temat funkcjonowania w getcie rodziny żydowskiej i jej przemian w czasach nazizmu. Wypełnieniem tej luki ma być książka jaka ukazała się dzięki wydawnictwu Universitas oraz Muzeum Getta Warszawskiego – Rodzina żydowska 1939-1945 pod redakcją M. Grądzkiej Rejak oraz K. Zielińskiego.
Książka ta jest próbą omówienia wybranych aspektów związanych z dekompozycją roli rodzin żydowskich w czasie Zagłady. W siedemnastu artykułach autorzy (min. Ł. Połomski i A. Franczak) ukazują relacje rodzinne i społeczne w zmieniających się warunkach życia. Zwracają uwagę na dezintegrację więzi rodzinnych, zmianę ról społecznych, upadek autorytetów, stopniową degradację nie tylko ze względu na czynniki zewnętrzne (zagrożenie śmiercią, antysemityzm, głód, choroby), ale i czynniki emocjonalne (permanentny strach, poczucie bezsilności, depresje, dylematy moralne). Piszący starają się pokazać codzienne rytuały w niecodziennych, nienormalnych warunkach niemieckiej okupacji, funkcjonowanie w gettach jak i w ukryciu, po aryjskiej stronie.
W swoich pracach autorzy uwzględniają specyfikę działań uprzywilejowanych grup społecznych: lekarzy, aktywistów, prawników, tworzących w gettach swoistą elitę. Eksploatują wątki obyczajowe, bytowe, medyczne i społeczne. Próbują ukazać cały wachlarz postaw i zachowań, jakie występowały w opisywanych przez nich gettach. Zadają pytanie: na ile członkowie rodzin byli gotowi do poświęceń i utrzymania trwałości więzi w obliczu nadchodzącej śmierci?
Zaletą książki jest rzetelnie opracowany warsztat naukowy. Autorzy prezentują szeroką perspektywę badawczą, wskazują aktualny stan wiedzy, podają różnorodne źródła historyczne oraz wskazówki do dalszych analiz.
Publikacja dostępna jest w Sądeckiej Bibliotece Publicznej przy ul. Franciszkańskiej 11. Zachęcam do lektury.
