SĄDECKI SZTETL 2020 - podsumowanie działalności w czasie epidemii

9 rok naszej działalności zaznaczył się  bardziej w sieci niż „na żywo”. Wszystko dzięki trwającej epidemii koronawirusa. Od marca do grudnia byliśmy obecni na facebooku, stronie internetowej oraz – i to jest nowość – kanale na YouTube. Nie mogliśmy działać na żywo, ale byliśmy online.

Na youtube pojawiły się filmy dotyczące gospodarki sądeckich Żydów, zbrodni kwietniowej oraz zbrodni w Popardowej. Niestety kolejne obostrzenia przerwały nam możliwość nagrywania kolejnych.

Do sieci przeniosły się też akcje charytatywne. Beneficjentem IV Chaimowej Cedaki był Adam Dudek z Makowicy. W czasie Sztetlowego Mikołajka pomagaliśmy młodej dziewczynie, Kindze Młynarczyk, chorej na chłonniaka.  

Wyjątkowym wydarzeniem w marcu była 100. rocznica urodzin Jakuba Mullera - ostatni sądecki Żyd urodził się w 1920 r., a zmarł w 2010 r. Dla nas był nauczycielem całej historii, przekazał nam całą wiedzę. Kiedy Go zabrakło powstał Sądecki Sztetl. Niestety nie udało się zorganizować wielkich urodzin jakie były zaplanowane, łącznie z przyjazdem córki Jakuba. W dniu 100. rocznicy sądeczanie zapalili jednak znicze pod tablicą ku Jego pamięci. Podobnie było 16 grudnia, w dniu 10. Rocznicy śmierci Jakuba. Z okazji jakubowych rocznic powstał także film wspomnieniowy o nim, w którym udział wzięła Karolina (córka Jakuba) z mężem. Dzięki dzieciom Jakuba otrzymaliśmy bezcenne pamiątki po nim, które planujemy opracować w 2021 r. Warto dodać, że nasze archiwum rozrosło się o kolejne skarby nadsyłane przez ludzi z całego świata. W maju udało nam się je skatalogować i uporządkować.

Zapalaliśmy znicze w skromnym gronie w dniu rocznicy Akcji Kwietniowej (pod tablicą na ul. Franciszkańskiej w Nowym Sączu). 17 sierpnia byliśmy w Starym Sączu, gdzie w skromnym gronie, ale z burmistrzem, zapaliliśmy lampki pamięci. 18 sierpnia podobna uroczystość odbyła się w Starej Wsi koło Limanowej, a 19 sierpnia w Gorlicach. W tej ostatniej wzięliby udział władze miasta i powiatu. 20 sierpnia byliśmy w Grybowie i Białej Niżnej (zapaliliśmy znicze), a 21 sierpnia upamiętniliśmy w Nowym Sączu egzekucję w Biegonicach. Bez ludzi, bez dziesiątków zapalonych zniczy odbyło się upamiętnienie w Nowym Sączu. 23 sierpnia w Nowym Sączu pod postumentem pamięci Ofiar Holokaustu kwiaty złożył m.in. Prezydent Miasta. Jak zwykle organizacja - w tym roku często na odległość - tych wydarzeń pochłonęła sporo naszego czasu. Wypadła jednak znakomicie, jak na te warunki, bowiem wszędzie (oprócz Limanowej) w uroczystościach wzięli udział prezydenci i burmistrzowie miast. To da nas wielki sukces. Warto dodać, że 12 września wzięliśmy udział w 81. rocznicy mordu w Limanowej-Mordarce, gdzie dzięki m.in. naszym staraniom powstał pomnik upamiętniający pomordowanych 12 Żydów i broniącego ich kominiarza Jana Semika. Sądecki Sztetl reprezentował w czasie wydarzenia Artur Franczak. Tradycyjnie w pierwszych dniach listopada odbyła się Akcja Listopadowe Światło Pamięci, zaś znicze zapłonęły na zapomnianych nekropoliach.

29 września odsłoniliśmy tablicę poświęconą drzewku, które rosło na ul. Kazimierza Wielkiego, a które przetrwało Zagładę i było niemym świadkiem tej tragedii oraz potem wyjazdów sądeckich Żydów aż do 1969 r. Tablicę odsłoniła Anna Grygiel Huryn z domu Kempińska, ostatnia mieszkająca w Sączu Żydówka ocalona z Zagłady, nasz Honorowy Ambasador i prezes Stowarzyszenia Dzieci Holokaustu w Małopolsce. Sądecki Sztetl dzięki naszym Darczyńcom mógł być fundatorem tej tablicy. Dziękujemy!

4 października braliśmy udział w otwarciu Muzeum Żydowskiego w Bobowej, Domu Landaua. Powstało ono dzięki pracy niestrudzonego pana Józefa Gucwy. Mezuzę w muzeum przybiła Anna Kempińska, zaś wykład wygłosił niżej podpisany, który miał także okazję przecinać wstęgę. To pierwsze muzeum żydowskie na Sądecczyźnie, czego serdecznie gratulujemy panu Gucwie.

Inaczej wyglądało życie chasydzkie. Niestety nie udało się w tym roku zorganizować jorcaitu, nie było w Sączu ani jednego chasyda. To pierwsza taka sytuacja po II wojnie światowej. Oczywiście przez koronawirusa.

W czerwcu cały świat obiegła informacja o skarbie żydowskim znalezionym na ul. Kazimierza Wielkiego. Pisały o tym największe żydowskie portale, wiele mediów z zagranicy. Opis zabytków, ich potencjalna historia została opracowana przez niżej podpisanego i umieszczona na naszej stronie internetowej.

W lipcu przyznaliśmy 11. tytuł HONOROWEGO AMBASADORA SĄDECKIEGO SZTETLU, który otrzyma pani BARBARA MALECZEK - wieloletni opiekun cmentarza żydowskiego w Nowym Sączu, To osoba, która niemal całe życie poświęcił tej sprawie, a teraz (już na emeryturze) to nawet 120% życia. Stosowna uroczystość wręczenia statuetki i uroczysta gala odbędzie się po ustaniu epidemii.

Mamy nadzieję, że 2021 rok będzie normalny. Chcielibyśmy Państwa spotykać na naszych spacerach historycznych, wykładach i uroczystościach. Tego sobie życzymy.

 

Łukasz Połomski

23 sierpnia 2020 - 78. rocznica likwidacji getta w Nowym Sączu. 23 sierpnia 2020 - 78. rocznica likwidacji getta w Nowym Sączu.
29 kwietnia 2020  - 78. rocznica Akcji Kwietniowej 29 kwietnia 2020 - 78. rocznica Akcji Kwietniowej
Odsłonięcie tablicy na miejskiej bibliotece - wrzesień 2020 r. Odsłonięcie tablicy na miejskiej bibliotece - wrzesień 2020 r.
Otwarcie Domu Landaua w Bobowej - październik 2020 r. Otwarcie Domu Landaua w Bobowej - październik 2020 r.
Akcja Listopadowe Światło Pamięci w 2020 r. Akcja Listopadowe Światło Pamięci w 2020 r.